Scandal nối tiếp scandal

Ngày 12.10, Wal-Mart đồng ý đóng cửa tạm thời toàn bộ 13 cửa hàng trên địa bàn thành phố Đông Kinh (Trung Quốc) trong 15 ngày theo yêu cầu của chính quyền nhằm phục vụ điều tra. Hãng bị nghi ngờ có hành vi gian lận khi dán nhãn một loại sản phẩm hữu cơ có giá bán cao lên thịt heo thông thường. Có 2 nhân viên của Hãng đã bị bắt giam, 35 nhân viên khác bị tạm giam để điều tra. Wal-Mart cho biết sẵn sàng hợp tác với chính quyền và đề nghị bồi thường cho khách hàng nào cho rằng họ đã bị lừa gạt. Hãng này cũng đã chịu phạt 575.000 USD cho sai phạm trên.

Tiếp đó, ngày 17.10, Wal-Mart Trung Quốc chính thức công bố sự ra đi của Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc (CEO) Ed Chan “vì những lý do cá nhân”. Đảm nhận vị trí CEO lâm thời là ông Scott Price, Chủ tịch kiêm CEO Wal-Mart châu Á. Ra đi cùng ông Chan là bà Clara Wong, Phó Chủ tịch phụ trách nhân sự, cũng do “những lý do cá nhân”.

Tình hình xáo trộn nhân sự lãnh đạo tại Wal-Mart Trung Quốc bắt đầu từ giữa năm nay khi lần lượt Giám đốc Tài chính Roland Lawrence và Giám đốc Điều hành Rob Cissell cùng từ chức vì “những lý do cá nhân” vào tháng 5. Việc có thêm 2 lãnh đạo cao cấp của Wal-Mart Trung Quốc từ chức càng khiến khó khăn của hãng này đang gặp phải ở Đông Kinh thêm trầm trọng.

Cũng vào ngày 17.10, phát ngôn viên của chính quyền thành phố Changsha cho biết Wal-Mart và chuỗi bán lẻ của Pháp Carrefour SA sẽ bị phạt 1.570 USD mỗi công ty do thay đổi ngày sản xuất trên bao bì để bán hàng “quá đát”. Trở lại đầu năm nay, Wal-Mart và Carrefour cũng vướng vào án phạt trị giá tổng cộng 1,5 triệu USD vì tính giá gian lận.

Những vụ việc bê bối liên tục xảy ra khiến tên tuổi của Wal-Mart bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Hãng đã công bố khoản lỗ trong quý vừa qua, tuy nhiên không ghi rõ ảnh hưởng từ thị trường Trung Quốc là bao nhiêu. Đồng thời, lượt khách hàng của hãng này cũng giảm 8,2% so với cùng kỳ năm ngoái.

Trung Quốc là thị trường trọng yếu của Wal-Mart, nơi có thị trường bán lẻ tăng trưởng trung bình 38% trong thập niên qua, đạt 70 tỉ USD vào năm 2010, theo hãng nghiên cứu Euromonitor International.

Trong một hội nghị đầu tư diễn ra vào tháng 3.2011, Wal-Mart Trung Quốc công bố tổng doanh thu tại quốc gia tỉ dân này trong năm tài chính kết thúc vào ngày 31.1.2011 đạt 7,5 tỉ USD, dù chỉ tương đương 2% doanh thu toàn cầu của Wal-Mart nhưng cũng đủ để đưa hãng bán lẻ này lên vị trí thứ hai, sau Sun Art Retail Group Ltd. tại thị trường Trung Quốc.

Wal-Mart cho biết họ sẽ nhìn về dài hạn, lên kế hoạch mở thêm cửa hàng tại các thành phố cỡ trung có tốc độ tăng trưởng nhanh. Bởi lẽ, theo dự báo của các chuyên gia nhân khẩu học, đến năm 2025, hơn 200 thành phố như thế sẽ có dân số vượt hơn 1 triệu. Và khi đó, doanh số của Wal-Mart sẽ tăng cao với chi phí thấp hơn.

Sức ép lên Wal-Mart

Triển vọng tăng trưởng thị trường quê nhà Mỹ của Wal-Mart rất mờ mịt khi doanh số gần như chững lại trong hơn 2 năm trở lại đây mặc dù thị trường này vẫn đóng góp hơn 62% doanh thu toàn cầu của Wal-Mart trong năm qua. Chính vì thế, Wal-Mart sẽ phụ thuộc nhiều vào các thị trường nước ngoài như Brazil, Mexico và Trung Quốc.

Khi thâm nhập các thị trường nước ngoài, Wal-Mart thường áp dụng chiến lược mua lại các hãng bán lẻ lớn trong nước và mở rộng dưới cái tên của các hãng này. Thống kê của Wal-Mart cho thấy 75% số lượng cửa hàng nằm ngoài nước Mỹ của Hãng không hoạt động dưới tên Wal-Mart. Nhưng khi đặt chân vào Trung Quốc, do không thôn tính được hãng bán lẻ nào, Wal-Mart chỉ có giải pháp duy nhất là xây dựng từ đầu. Bên cạnh đó, Hãng cũng đánh giá không chính xác mức độ phức tạp của các thương vụ mua lại quy mô lớn. Từ khi chi tổng cộng gần 1 tỉ USD mua lại Trust Mart, chuỗi cửa hàng bán lẻ của Đài Loan với hơn 100 cửa hàng lớn ở Trung Quốc đại lục, Wal-Mart hiện vẫn vật lộn với việc hợp nhất hoạt động của 2 công ty.

Cái giá phải trả cho những chiến lược sai lầm của Wal-Mart tại Trung Quốc là thị phần tăng trưởng hết sức yếu ớt, lợi nhuận thu hẹp và mất khách hàng. Sau khi thôn tính Trust Mart, thị phần của hãng này trong năm 2010 đạt tổng cộng 11,2%, xếp thứ hai sau liên minh Đài Loan-Pháp Sun Art. Tuy nhiên theo hãng nghiên cứu của Trung Quốc China Market Research Group, nếu chỉ tính riêng Wal-Mart, thị phần của hãng này đang giảm mạnh từ mức 8% cách đây 3 năm xuống chỉ còn 5,5% vào tháng 6 năm nay. Quá trình mở rộng ồ ạt khiến lợi nhuận của Wal-Mart bị bào mòn và việc này sẽ tiếp diễn vài năm nữa trước khi các cửa hàng bắt đầu sinh lợi. Thị trường sân nhà (Mỹ) đứng chững trong khi Trung Quốc, 1 trong 3 thị trường trọng điểm của Wal-Mart, hiện mang đến quá nhiều vấn đề đau đầu. Liệu Wal-Mart có thể tin tưởng vào một tương lai tươi sáng phía trước?

Wal-Mart cũng cần nhanh chóng điều chỉnh chiến lược giá rẻ bởi Hãng không cách nào cạnh tranh với các cửa hàng tạp hóa truyền thống, mức độ thuận tiện và sự phù hợp với thói quen tiêu dùng của đại bộ phận dân số Trung Quốc. Mặt khác, “giá rẻ không còn là yếu tố then chốt để người tiêu dùng Trung Quốc quyết định mua hàng. Còn nếu muốn tăng giá bán, Wal-Mart cần đặc biệt quan tâm đến chính sách của địa phương, tránh lặp lại vết xe của Unilever khi hãng này bị phạt do tuyên bố sẽ tăng giá bán trong bối cảnh Chính phủ Trung Quốc ra sức kiềm chế lạm phát.

Sau cùng có thể cuộc khủng hoảng của Wal-Mart ở Đông Kinh sẽ qua đi. Nhưng vấn đề an toàn thực phẩm và mối quan hệ với chính quyền địa phương sẽ tiếp tục là thách thức lớn cho không chỉ riêng Wal-Mart trong thời gian tới.

(Theo BW, WSJ và CNBC)